Systemau Corff
Adran 1 - Y System Ysgerbydol​

Mae'r adnodd hwn yn addas i gefnogi cyrsiau Lefel 2 Amaethyddiaeth.

Y Sgerbwd​

Swyddogaethau’r sgerbwd yw:

• Diogelu’r organau hanfodol (e.e. yr ymennydd, yr ysgyfaint, y galon)​
• Cynnal siâp neu ffurf y corff​
• Hwyluso symudiad y corff​
• Cynhyrchu celloedd gwaed​
• Storio mwynau​

Strwythur y sgerbwd​

Mae strwythur sylfaenol esgyrn a chymalau’r rhan fwyaf o anifeiliaid yn debyg i’w gilydd, er eu bod wedi ymaddasu mewn ffyrdd penodol i’w hamgylchedd. ​

Esgyrn​

Mae esgyrn yn ddefnydd byw, ac maent yn cynnwys mwynau (calsiwm, ffosfforws a magnesiwm) sy’n eu gwneud yn galed ac yn gryf.​

Mêr Esgyrn​

Calsiwm​

Mae angen i anifeiliaid ifainc gael calsiwm yn eu diet er mwyn sicrhau bod eu hesgyrn yn gryf ac yn iach.

• Gall diffyg calsiwm achosi’r llech (rickets - clefyd diffyg sy’n atal esgyrn rhag datblygu’n iawn).
• Gallai anifeiliaid llawndwf, fel gwartheg godro sy’n llaetha, fedru symud calsiwm o’r esgyrn i lif y gwaed.
• Wrth i anifeiliaid heneiddio gallai fod yn anoddach iddynt ryddhau’r calsiwm, a gall hyn achosi twymyn llaeth (hypocalsemia).​

Cymalau​

Diffiniad​: Ceir cymal lle mae dau asgwrn yn cwrdd â’i gilydd.

Bydd strwythur y cymalau’n rheoli cyfeiriad a symudiad y cymal a faint y bydd yn symud​.

Beth yw cydrannau’r cymal? ​

Mae cymal yn cynnwys y meinweoedd canlynol: ​

• Gewynnau – ffibrau gwydn sy’n cysylltu’r esgyrn​
• Tendonau – ffibrau sy’n glynu cyhyrau wrth esgyrn​
• Cartilag – haen lyfn a llithrig sy’n gorchuddio pennau esgyrn ac yn lleihau ffrithiant
• Hylif synofaidd – yr hylif sy’n iro’r cymal​

Sut mae’r sgerbwd yn cynorthwyo symudiad?​

Mathau o gymal​

Mae yna 3 prif math o gymal​

• Cymalau sefydlog
• Cymalau cartilagaidd​
• Cymalau synofaidd​

Cymalau sefydlog

Bydd yr esgyrn yn cydgloi fel na cheir unrhyw symudiad​.

E.e. y penglog.

Cymalau cartilagaidd​

Dyma gymalau sydd yn gallu symud ychydig.​

• Mae cartilag yn cysylltu’r esgyrn, ac felly mae ychydig o symudiad.​
• Mae cymalau fel hyn yn yr asgwrn cefn, rhwng y fertebrâu. ​

Cymalau synofaidd​

Mae’r rhain yn gallu symud yn rhydd.​

• Mae gan y cymalau gartilag a chwpan (capsule) o hylif synofaidd ar bennau’r esgyrn. ​​
• Mae cymalu pelen a soced (e.e. yn y glun a’r ysgwydd) a chymalau colfach (e.e. yn y penelin) yn enghreifftiau o’r mathau hyn o gymalau. ​

Problemau Iechyd Ysgerbydol​

Clefyd y cymalau​