English

Peirianneg​
Adran 3 - Defnyddio Tractor gyda Gwahanol Atodion Cyswllt Sydd wedi’u Gosod Neu sy’n Cael eu Tynnu

Mae'r adnodd hwn yn addas i gefnogi cyrsiau Amaethyddiaeth Lefel 2.

Cynnwys

Mae’r adran ar ddefnyddio tractor gyda gwahanol atodion cyswllt sydd wedi’u gosod neu sy’n cael eu tynnu​ yn cynnwys y gwybodaeth canlynol:

  • Sesiwn 1 – Cysylltu peiriannau ac offer sy’n cael eu tynnu neu sy’n cael eu gosod
  • Sesiwn 2 – Y Tyfnfar a’r Bachyn Codi
  • Session 3 - Sesiwn 3 – Gyrru tractor gydag atodiadau gan gynnwys arwyddion rhybuddio a chyfeirwyr
  • tractor with attachments in field

    Sesiwn 1
    Cysylltu peiriannau ac offer sy’n cael eu tynnu neu sy’n cael eu gosod

    Cysylltu peiriannau ac offer sy’n cael eu tynnu neu sy’n cael eu gosod

    Mae tair prif ffordd o wneud hyn:

  • Gyda llwythwr
  • Gyda thynfar / bachyn codi
  • Gyda chysylltedd triphwynt
  • tractor with attachments in field

    Llwythwr

    Ar lawer o ffermydd bydd y llwythwr yn aros ar y tractor ar hyd y flwyddyn. Ar ffermydd eraill, bydd yn cael ei osod dros fisoedd y gaeaf yn unig. Yn aml, bydd gwerthwr y llwythwr yn ei osod yn y lle cyntaf.

    tractor with loader attachment in field

    Llwythwr

    Cyn defnyddio’r tractor a’r llwythwr, mae'n bwysig sicrhau bod pob pin yn ddiogel ac yn addas ar gyfer y llwythwr, a bod y pibellau olew hydrolig yn ddiogel, heb unrhyw chwyddau na dim byd yn gollwng ohonyn nhw. Gwnewch yn siŵr bod y bwced / y grafanc neu’r fforch dom wedi’u cysylltu’n ddiogel.

    tracter with loader in field

    Y Tynfar a’r Bachyn Codi

    Talwch sylw i’r pwyntiau canlynol wrth gysylltu’ch tractor:

  • Bod yr ardal yn glir, heb fod neb y tu ôl i’r tractor.
  • Ewch yn ôl yn araf tuag at y teclyn.
  • Stopiwch, a thynnwch y brêc llaw.
  • Dewiswch y gêr niwtral.
  • Dewch i lawr o’r cab a chysylltwch y teclyn.
  • tractor drawbar

    Tynfar

    Gallwch newid gosodiad y tynfar fel a ganlyn:

  • Byr ar gyfer offer heb gysylltiad p.t.o.
  • Estynedig ar gyfer offer â chysylltiad p.t.o.
  • tractor drawbar

    Bachyn Codi

    Mae cynllun rhai mathau o offer codi yn eich gorfodi i bwyso allan o gefn y cab er mwyn gweld lle mae’r bachyn. Os dyma’r sefyllfa, mae’n llawer gwell i chi gael person arall i’ch helpu i leoli’r tractor – os byddwch yn gorymestyn allan o’r cefn byddwch yn colli rheolaeth ar y cydiwr a’r pedalau brêc.

    pickup hitch

    Bachyn Codi

    Gyda mathau eraill o fachyn mae’r bachyn codi yn symud allan wrth ei ostwng, gan wella’ch gwelediad yn sylweddol.

    Cysylltu gyda Bachyn Codi

    Wrth i chi gysylltu teclyn, rhaid i chi gofio naill ai i symud ymlaen yn araf oherwydd bod y teclyn yn mynd i symud ymlaen, neu fynd yn ôl ychydig heibio llygad y teclyn fel bod y bachyn yn symud i’w briod le wrth i chi’i godi.

    pickup hitch

    Cysylltedd triphwynt a chysylltedd p.t.o.

    Pan fyddwch yn cysylltu teclynnau â’r cysylltedd triphwynt gwnewch yn siŵr na fydd y tynfar yn amharu ar weithrediad y teclyn. Hwyrach y bydd angen cael gwared ar y tynfar.

  • Symudwch y tractor gan ddilyn y camau blaenorol.
  • Ewch â’r tractor yn ôl nes bod y pwyntiau cysylltu isaf yn y lle iawn i’w cysylltu â bachau codi’r teclyn.
  • tractor with PTO attachment in field

    Gweithdrefnau wrth gysylltu teclyn gyda chysylltiad triphwynt

  • Unionwch y pwynt cysylltu chwith yn gyntaf.
  • Stopiwch y tractor, dewiswch y gêr niwtral, tynnwch y brêc llaw, ewch i lawr o’r tractor a rhowch y gwarbin yn ei le.
  • Cysylltwch y pwynt cysylltu ar y dde. Mae modd newid ei uchder drwy droi’r cranc.
  • Cysylltwch y pwynt cysylltu uchaf â mast y teclyn.
  • Gosodwch sadwyr, neu newidiwch sadwyr y tractor yn ôl y gofyn. ​
  • Gofalwch fod y siafft p.t.o. wedi’i diogelu gyda phin cloi.
  • Codwch y teclyn gyda’r offer hydrolig, gan ofalu nad yw’n cyffwrdd â’r tractor o gwbl, a bod cysylltiad yn ddiogel.
  • Sesiwn 2


    Arwyddion Rhybuddio a Chyfeirwyr

    Arwyddion Rhybuddio a Chyfeirwyr

    Pa arwyddion rhybuddio ddylech chi eu defnyddio?

  • Goleuadau
  • Beacon
  • Corn
  • tractor beacon

    Goleuadau

    Pa oleuadau y dylid eu defnyddio, a phryd?

  • Priflampau – er mwyn rhybuddio eraill o’ch presenoldeb pan fyddwch yn mynd ar y ffordd.
  • Goleuadau rhybudd – er mwyn rhybuddio eraill am lwyth llydan, er enghraifft.
  • Golau, sy’n ofynnol yn ôl y gyfraith, a osodir ar y tractor mewn man lle gellir ei weld o’r tu blaen a’r tu ôl.
  • lights from tractor in the dark

    Pryd y dylid defnyddio’r corn?

  • Wrth facio yn ôl.
  • Wrth ddod at gornel sydyn neu gornel gudd.
  • Wrth symud i mewn neu allan o siediau neu gatiau caeau.
  • Er mwyn rhybuddio eraill eich bod yn dynesu.
  • tractor on a road

    Session 3


    Gyrru Tractor gydag Atodion

    Gyrru Tractor gydag Atodion

    Os byddwch yn gweithio gydag atodion ar y tractor bydd yr atodion yn newid y ffordd y bydd y tractor yn ymateb.

    tractor on a road carrying attachment

    Offer​

    Mae offer fferm a osodir ar y tractor, neu a dynnir, fel codwyr byrnau, yn effeithio ar y tractor, a’r hyn y bydd angen i chi, fel gyrrwr tractor, fod yn ymwybodol ohono. Bydd y newidiadau hyn yn effeithio ar y canlynol:

  • Sadrwydd y tractor
  • Ei gylch troi
  • Y cyfuniad o hyd a lled
  • Gwelededd
  • Cyflymder gweithredu diogel y tractor
  • tractor with front attachment carrying haybale. It looks in the way of the driver's view

    Sadrwydd

    Gall tractor droi drosodd neu am yn ôl os nad yw’n ddigon sad. Mae’n hawdd dymchwel tractor heb atodion drwy ei yrru’n anghywir, ond mae atodion yn cynyddu’r perygl o hyn.

    tractor with rear attachment

    Pethau sy’n achosi i’r tractor droi drosodd:

  • Troi’n rhy gyflym
  • Troi i fyny llethr yn sydyn
  • Troi gyda’r codwr byrnau yn uchel yn yr aer
  • tractor with front attachment carrying haybale. It looks in the way of the driver's view

    Pethau sy’n achosi i’r tractor droi drosodd:

  • Troi gyda theclyn sydd wedi’i osod ar y tractor heb sadwyr.
  • Bydd troi’n sydyn wrth dynnu teclyn yn gwneud i’r cwbl blygu yn ei hanner. Gallai hyn, yn ei dro, achosi’r i’r tractor droi drosodd.
  • tractor with back attachment carrying heavy load of hay

    Pethau sy’n achosi i’r tractor droi drosodd:

  • Gallai teithio’n gyflym iawn wneud i unrhyw declyn a dynnir symud o’r naill ochr a’r llall.
  • Gallai brecio’n galed wrth fynd i lawr llethr wrth dynnu teclyn hefyd achosi’r cwbl i blygu yn ei hanner.
  • Gyrru’n gyflym dros rigolau neu rwystrau (cerrig).
  • black and white image of tractor on road with overturned attachment

    Cylch troi

    Mae defnyddio codwr byrnau, neu unrhyw atodion a dynnir neu a osodir ar y tractor, yn effeithio ar y cylch troi.

    tractor working field with attachment

    Cynyddu hyd cyffredinol

    Rhaid cofio am y cynnydd hwn yn yr hyd cyffredinol wrth droi o gwmpas adeiladau, neu ar y clos / buarth, neu wrth fynd i mewn ac allan o unrhyw fynedfa i gae neu fferm. Bydd angen cymryd llwybr hirach nag arfer er mwyn cymryd y tro neu fynd trwy’r fynedfa.

    tractor with long attachment going through gate

    Teithio ar y ffyrdd

    Rhaid i yrrwr sy’n teithio ar y ffordd gofio am faint cyffredinol, ac yn arbennig lled y cyfuniad. Mae gwahanol ffyrdd o leihau lled sawl math o declyn a dynnir neu a osodir er mwyn eu symud o le i le, a chyn eu symud, mae’n bwysig bod y gyrrwr yn addasu’r teclynnau yn gywir ar gyfer ei symud.

    tractor on road travelling towards camera

    Gwelededd

    Gall yr atodyn effeithio ar yr hyn y mae modd ei weld o sedd y gyrrwr. Ni ddylai teithio gyda chodwr byrnau gwag effeithio ar yr hyn allwch chi ei weld, ond bydd cario bwrn mawr arno yn sicr o wneud. Cofiwch am y mannau cudd a achosir gan wahanol lwythi.

    tractor with haybale covering view

    Gwelededd

    Gall llawer o declynnau a osodir ar dractor gyfyngu ar yr hyn allwch chi ei weld trwy’r ffenest ôl, e.e. trelar grawn neu silwair, a gall y gyrrwr fethu â gweld yr hyn sydd union y tu ôl i’r cyfuniad. Bydd gosod drychau ochr y tractor yn gywir yn gwella’r gwelededd heibio ochrau’r teclyn yn sylweddol.

    tractor in field surrounded by dust

    Amodau cae a’r effaith ar tractor gydag atodiad

    Gall cyflwr y cae amrywio lawer, a bydd hyn yn effeithio ar y defnydd cywir o’r cyfuniad. Gall y ffordd y bydd y teclyn wedi’i osod effeithio ar graidd disgyrchiant a thyniant (gafael) y tractor.

    tractor on field

    Codwr byrnau

    Bydd codwr byrnau yn symud y pwysau o olwynion ôl y tractor, gan leihau’u tyniant. Bydd hyn hefyd yn effeithio ar allu’r tractor i frecio. Er mwyn gwrthweithio hyn, gallwch osod balast neu bwysau ar yr olwynion ôl, neu roi pwysau ôl ar y cysylltedd triphwynt.

    tractor with loader attached

    Atodiad trwm

    Bydd defnyddio teclyn a dynnir neu a osodir yn rhoi mwy o bwysau ar gefn y tractor, ond bydd hyn yn codi blaen y tractor gan leihau’r tyniant a’r gallu i’w lywio. Mae modd gwrthweithio hyn drwy ddefnyddio pwysau neu falast ar yr olwynion blaen, neu bwysau ar flaen y tractor.

    tractor with back load and ballast at front

    Amodau’r ddaear

    Hyd yn oed ar ôl defnyddio’r holl fesurau hyn, bydd cyflwr y tir, a all amrywio’n fawr o gae i gae, e.e. llecynnau gwlyb, ffosydd, llethrau a rhwystrau, yn cael effaith fawr ar ddefnydd diogel y cyfuniadau.

  • Chwiliwch am unrhyw godiadau tir, creigiau, bonion coed a rhwystrau eraill a allai godi un ochr eich tractor yn uwch na’i bwynt dymchwel.
  • steep grassy slope

    Amodau’r ddaear

    Dylech hefyd gadw golwg am dyllau, rhigolau a phantiau a allai effeithio ar sadrwydd eich tractor.

  • Bydd llethrau yn cynyddu effaith y rhain.
  • field with holes and rut

    Gyrru ar dir anwastad

    diagram of tractor driving at an angle, with depression labelled to the left and obstruction towards the right.

    Gyrru ar lethrau

    Mae gyrru ar lethrau yn berygl sy’n achosi llawer o ddamweiniau tractor difrifol (y tractor yn troi drosodd).

  • Nid mewn ardaloedd o dir uchel yn unig y ceir llethrau. ​
  • Mae damweiniau’n digwydd yr un mor hawdd ar, neu’n agos i, rampiau, ffosydd, cloddiau, draeniau, tyllau neu ar unrhyw dir anwastad. Mae damweiniau’n digwydd yn aml ar lethrau â graddiant sy’n llai na 10 gradd.
  • grassy slope

    Peryglon llethrau

    Y pedwar prif berygl yw:

  • Colli rheolaeth ar y tractor, (a all, yn ei dro, wneud i’r tractor)
  • Redeg i ffwrdd yn rhydd
  • Blygu yn ei hanner
  • Droi drosodd
  • a sheep on a grassy slope

    Peryglon llethrau

    Mae colli rheolaeth yn digwydd pan fydd yr olwynion yn colli tyniant, gyda’r canlyniad bod y breciau a’r llyw yn aneffeithiol.

  • Gallai hyn fod yn ganlyniad i frecio ar arwyneb gwlyb a llithrig gan achosi i’r olwynion gloi a’r tractor i sgidio, neu oherwydd eich bod yn ceisio newid gêr wrth ddringo llethr, yn colli pŵer a momentwm, ac yn llithro yn ôl dros dir anwastad gan achosi i un neu fwy o’r olwynion trawsyrru pŵer golli cysylltiad â’r tir.
  • Gwthio mewn i’r tractor (jack-knifing)

    Os bydd trelar neu declyn a dynnir yn gwthio i mewn i’r tractor, gall y cwbl blygu yn ei hanner gan droi’r tractor o gwmpas. Gall brecio’n galed wrth droi gael yr un effaith. Gall plygu fel hyn ddigwydd ar lethrau gyda chyn lleied â 5 neu 6 gradd o raddiant. Mae’r perygl hwn yn cynyddu os bydd cyflwr y tir yn wael, neu’r llwyth yn drwm, neu os bydd gafael yr olwynion yn wael.

    black and white image of jack-knifing

    Troi drosodd

    Troi drosodd yw achos unigol pwysicaf o niwed neu farwolaeth ar lethrau. Gallwch droi drosodd mewn tair ffordd:

  • I’r ochr, pan fyddwch yn gyrru ar draws llethr ac yn ceisio troi i lawr y llethr.
  • Ymlaen, pan fydd llwyth trwm ar y codwr byrnau, a hwnnw wedi’i godi.
  • Tuag yn ôl, pan fydd gwrteithiwr neu chwistrellwr wedi’i gysylltu â chefn y tractor.
  • Gall tractor godi’n gyflym iawn, e.e. os yw’n teithio ar 2 m.y.a., gall ddigwydd mewn eiliad, a bydd dim amser gennych chi i rwystro hyn rhag digwydd.

    Pwyntiau i ystyried tra’n gyrru ar lethrau

    Y graddiant.

    Po fwyaf serth y llethr, y mwyaf fydd y perygl. Gall tractor ddringo llethr 18 gradd yn ddiogel, ond gall fethu â dod i lawr yr un llethr. Gall llethrau sy’n llai na 10 gradd achosi damweiniau.

    Yr arwyneb.

    Mae glaswellt, grug, pridd, cerrig rhydd, llwybr, ffordd, a llaid i gyd yn effeithio ar ba mor dda y gall tractor ymdopi â llethr. Gall newid yn y llystyfiant haneru’r gafael.

    Cyflwr y tir.

    Gall llethr sy’n ddiogel mewn tywydd sych fod yn beryglus os yw’n wlyb, yn ddirlawn, wedi’i rewi, yn dadlaith, ac ati.

    Pwyntiau i ystyried tra’n gyrru ar lethrau

    Cyflwr y tywydd.

    Gall tywydd gwlyb, niwlog neu wyntog effeithio ar ddiogelwch y llethr.

    Tir anwastad.

    Cadwch i ffwrdd o rigolau, tyllau, pantiau, brigiadau a llwybrau anifeiliaid.

    Rhwystrau mawr.

    Byddwch yn ofalus ger gatiau, ffosydd, cloddiau, a draeniau.

    Rhwystrau cudd.

    Chwiliwch am dyllau cwningod, twmpathau gwahaddod, creigiau a bonion coed a allai fod yn guddiedig yn y llystyfiant.

    a sheep on a grassy slope

    Gweithdrefn frys os yw’r tractor yn colli tyniant lawr y llethr

    Os byddwch yn colli rheolaeth:

  • Peidiwch â chynhyrfu​
  • Ewch mewn llinell syth i lawr y rhiw​
  • Peidiwch â throi ar draws y llethr​
  • Peidiwch â gwasgu’n galed ar y breciau​
  • Peidiwch â neidio allan o’r caban​
  • Daliwch eich gafael ar y llyw