Peirianneg
Adran 4 - Llwytho, Cludo a Dadlwytho Deunyddiau’n Ddiogel

Mae’r adran yma ar lwytho, cludo a dadlwytho deunyddiau’n ddiogel yn cynnwys gwybodaeth ar y canlynol:

Defnyddio Cynorthwyon Mecanyddol

Pan fyddwch yn defnyddio cynorthwyon mecanyddol, mae gofyn defnyddio rhywfaint o ymdrech gorfforol, ond llawer llai nag y byddai ei hangen heb y cynorthwyon. Enghreifftiau o offer y gallech ei ddefnyddio fyddai troli sachau, whilber / berfa, nenbont (gantry) symudol mewn gweithdy, a theclyn codi hydrolig.

Cynorthwydd mecanyddol syml er mwyn tipio olew allan o’r drwm.

Pan fyddwch wrth eich gwaith, mae’n hanfodol bod unrhyw ddeunyddiau y byddwch yn eu cludo wedi’u diogelu rhag difrod ac yn ddiogel. Er mwyn sicrhau hyn dylech ddefnyddio’r dulliau canlynol:

Mae rhaffau’n ffordd effeithiol iawn o ddiogelu llwythi. Bydd angen i chi’u clymu’n dynn, a defnyddio’r llygaid clymu ar y trelar. Os nad oes unrhyw lygaid clymu ar y trelar, clymwch y rhaffau wrth ran gadarn o’r trelar. Gofalwch fod digon o raff i glymu’r llwyth. Gofalwch fod y llwyth yn sownd ac nad oes modd iddo symud wrth ei gludo. Rhaid clymu’r rhaffau mewn mwy nag un cyfeiriad h.y. o’r tu blaen a’r tu cefn.

Pan fyddwch yn llwytho byrnau traddodiadol ar drelars llawr gwastad, cofiwch osod rheseli ar flaen a chefn y trelar. Pentyrrwch y byrnau er mwyn cloi pob haen yn ei lle.

Os bydd y byrnau’n cyrraedd yn uwch na’r rheseli, bydd angen rhaffau i’w cadw yn eu lle. Os bydd angen eu cludo am gryn bellter bydd angen eu gwneud yn ddiogel iawn, yn enwedig os byddwch yn mynd ar hyd ffordd gyhoeddus. Os byddwch yn eu cludo o gae sy’n agos i’r fferm, yna gallai cyd-gloi’r byrnau fod yn ddigonol.

Os ydych yn teithio o gae sy’n gyfagos i’r ffermdy, yna, mae angen cyd-gloi’r haenau yn effeithiol.

Os byddwch yn llwytho byrnau crwn, bydd eu cyd-gloi ar y trelar yn help i’w diogelu. Os byddwch yn teithio dipyn o bellter ar y ffordd, wedyn bydd angen diogelu’r llwyth gan ddefnyddio rhaffau, yn arbennig ar y tu blaen ac ar y cefn. Oherwydd pwysau’r byrnau hyn, mae’n annhebygol y byddant yn mynd yn uwch na’r rheseli.

Mae defnyddio strapiau i ddiogelu’r llwyth yn ddull mwy diogel, am nad oes angen clymau diogel. Mae tyniant cyson y strapiau yn diogelu’r llwyth. Fel gyda rhaffau, dylech osod strapiau ar y tu blaen ac ar y cefn, oherwydd dyma’r mannau sy’n fwyaf tebygol o ddod yn rhydd.

Rhaffau a strapiau yw’r ddau ddull mwyaf cyffredin a ddefnyddir ar ffermydd er mwyn diogelu gwahanol fathau o lwythi, e.e. cludo byrnau o wair, paledi o borthiant neu o flawd llif, neu er mwyn cludo peiriannau ar drelars.

Mae bagiau o gynhyrchion ar baledi yn cael eu lapio mewn plastig er mwyn eu diogelu rhag tywydd gwael ac er mwyn eu rhwystro rhag symud ar y paledi. Defnyddir glud rhwng pob haen o fagiau er mwyn eu cadw gyda’i gilydd, ond bydd angen clymu’r paledi ar y trelar o hyd.

Dylid cadw cemegau, sy’n cael eu cludo o’r cyflenwr i’r fferm, ar wahân. Os byddwch yn eu cludo ar y ffordd, ni ddylent fod yn yr un lle â’r gyrrwr, ac os byddwch yn defnyddio lori fechan (pick-up) dylai’r cemegau fod yn y cefn. Os byddwch yn defnyddio fan, bydd angen cael rhwystr neu gynhwysydd er mwyn cadw’r llwyth a’r gyrrwr ar wahân.

Er mwyn cadw’r llwyth yn sad, ac er mwyn ei lwytho a’i symud yn ddiogel, mae’n bwysig cofio am y canlynol:

Mae’n bwysig cofio dosbarthu pwysau’r llwyth yn gywir, a chofio lle mae’i graidd disgyrchiant (centre of gravity). Mae hyn yr un mor bwysig wrth godi â llaw ag yw i godi mecanyddol.

Os byddwch yn codi llwyth â llaw, heb fod yn sicr lle mae’i graidd disgyrchiant, gallech gael niwed. Yr un yw’r broblem os byddwch yn defnyddio llwythwr i godi’r llwyth.

Os byddwch yn codi’r llwyth yn anghywir, gan ddiystyried ei graidd disgyrchiant, bydd mwy o bwysau ar naill ochr y tractor, bydd y tractor a’r llwythwr yn ansad, gan roi gormod o bwysau ar yr echel ac achosi i freichiau’r llwythwr blygu. Mae llawer o ddeunyddiau’n cael eu symud ar baledi (porthiant, blawd llif, glanedyddion hylif) neu mewn bagiau mawr â strapiau arnyn nhw (porthiant, gwrteithiau).

Pan fyddwch yn gosod y llwyth ar y trelar, mae’n hollbwysig eich bod yn gwneud hyn yn gywir er mwyn sicrhau bod y llwyth yn sad, a bod ei bwysau wedi’i ddosbarthu’n gyfartal.

Y deunyddiau mwyaf cyffredin sy’n cael eu cadw ar ffermydd yw:

Pan fyddwch yn pentyrru byrnau traddodiadol yn yr ysgubor, mae’n hanfodol eu cyd-gloi er mwyn sicrhau bod y pentwr yn ddiogel. Rhaid i’r llawr fod yn wastad, yn sych, ac yn lân. Dylid gosod yr haen gyntaf ar ei hochr, gyda’r byrnau’n pwyntio i mewn, ac er mwyn cadw’r ochrau’n gadarn dylech ddechrau ar y tu allan a gweithio i mewn.

Dylai byrnau’r ail haen gael eu gosod ar eu gwaelod ac ar draws yr haen isaf er mwyn cyd-gloi’r haenau. Gwnewch yn siŵr na fydd unrhyw haen yn ymwthio allan heibio ymyl yr haen sydd oddi tani. Pan fyddwch yn symud byrnau â llaw, peidiwch â gorymestyn i gyrraedd bwrn, a pheidiwch â thaflu bwrn i lawr heb wybod lle mae pawb.

Os byddwch yn defnyddio codwr, gwnewch yn siŵr ei fod yn cael ei gynnal a’i gadw, ac er mwyn osgoi damweiniau, chofiwch ei ddefnyddio mewn man diogel.

Codwch y pentyrrau ar dir cadarn a gwastad lle nad oes unrhwy berygl o dân, nac unrhyw dai na gwifrau trydan uwchben, nac unrhyw bosibilrwydd y gall gwyntoedd cryf chwythu byrnau i lawr.

Rhaid gwybod canran y mater sych sydd yn y byrnau cyn eu pentyrru. Dilynwch y canllawiau canlynol:

Mae’r rhan fwyaf o ffermydd yn derbyn gwrteithiau mewn bagiau mawr 500kg neu 600kg. Os bydd angen storio’r rhain ar y fferm ni ddylid rhoi mwy na dau ohonynt ar ben ei gilydd, a dylech orgyffwrdd y bagiau er mwyn diogelu’r pentwr.

Dylai’r adeilad lle mae’r gwrteithiau’n cael ei gadw fod yn bell o dai a deunyddiau hylosg.

Blawd Llif

Fel arfer bydd blawd llif ar baledi wedi’i lapio mewn gorchudd gwrth-ddŵr. Bydd angen ei ddiogelu rhag yr elfennau oherwydd unwaith y byddwch wedi dechrau defnyddio’r paled bydd y gorchudd lapio’n anghyflawn. Dylid cadw’r paled dan do, ac yn agos i’r man lle caiff ei ddefnyddio.

Er mwyn cludo nwyddau o le i le ar y fferm gallech ddefnyddio cyfuniad o dractor a llwythwr / teclyn a osodir (fel bocs cludo), llwythwr neu drelar (llawr gwastad / trelar llafur / trelar tipio neu drelar silwair).

Monitro Llwythi

Pan fyddwch yn cludo deunyddiau dylech gyfyngu ar unrhyw ddifrod drwy wneud y pethau canlynol:

Pan fyddwch yn cludo deunyddiau mae’n werth gwirio’r llwyth yn ystod y daith. Gallwch wneud hyn wrth deithio drwy fonitro’r llwyth er mwyn gweld a yw wedi symud ar y trelar, neu drwy edrych yn y drychau er mwyn sicrhau nad oes unrhyw ran o’r llwyth wedi’i golli. Mae’n werth troi i mewn i encilfa er mwyn cael golwg go iawn ar y llwyth. Gwiriwch y rhaffau / strapiau, y teiars a’r atodion (pinnau bachu / gwarbinnau / peipiau hydrolig / cysylltiadau brêc, a’r goleuadau, os oes rhai.)