English

Systemau Corff
Adran 1 - Y System Ysgerbydol​

Mae'r adnodd hwn yn addas i gefnogi cyrsiau Lefel 2 Amaethyddiaeth.

Y Sgerbwd​

Swyddogaethau’r sgerbwd yw:

  • Diogelu’r organau hanfodol (e.e. yr ymennydd, yr ysgyfaint, y galon)​
  • Cynnal siâp neu ffurf y corff​
  • Hwyluso symudiad y corff​
  • Cynhyrchu celloedd gwaed​
  • Storio mwynau​
Image of skull

Strwythur y sgerbwd​

Mae strwythur sylfaenol esgyrn a chymalau’r rhan fwyaf o anifeiliaid yn debyg i’w gilydd, er eu bod wedi ymaddasu mewn ffyrdd penodol i’w hamgylchedd. ​

Image of cow

Esgyrn​

Mae esgyrn yn ddefnydd byw, ac maent yn cynnwys mwynau (calsiwm, ffosfforws a magnesiwm) sy’n eu gwneud yn galed ac yn gryf.​

  • Bydd esgyrn hir fel y ffemwr yn cynnwys mêr yng nghanol yr asgwrn. Mae mêr coch yn cynhyrchu celloedd coch y gwaed, ac felly mae gan esgyrn gyflenwad da o waed. ​
  • Mêr Esgyrn​

    Image of bone marrow

    Calsiwm​

    Mae angen i anifeiliaid ifainc gael calsiwm yn eu diet er mwyn sicrhau bod eu hesgyrn yn gryf ac yn iach.

    • Gall diffyg calsiwm achosi’r llech (rickets - clefyd diffyg sy’n atal esgyrn rhag datblygu’n iawn).
    • Gallai anifeiliaid llawndwf, fel gwartheg godro sy’n llaetha, fedru symud calsiwm o’r esgyrn i lif y gwaed.
    • Wrth i anifeiliaid heneiddio gallai fod yn anoddach iddynt ryddhau’r calsiwm, a gall hyn achosi twymyn llaeth (hypocalsemia).​
    Image of sheep and lamb

    Cymalau​

    Diffiniad​: Ceir cymal lle mae dau asgwrn yn cwrdd â’i gilydd.

    Bydd strwythur y cymalau’n rheoli cyfeiriad a symudiad y cymal a faint y bydd yn symud​.

    Beth yw cydrannau’r cymal? ​

    Mae cymal yn cynnwys y meinweoedd canlynol: ​

    • Gewynnau – ffibrau gwydn sy’n cysylltu’r esgyrn​
    • Tendonau – ffibrau sy’n glynu cyhyrau wrth esgyrn​
    • Cartilag – haen lyfn a llithrig sy’n gorchuddio pennau esgyrn ac yn lleihau ffrithiant
    • Hylif synofaidd – yr hylif sy’n iro’r cymal​

    Sut mae’r sgerbwd yn cynorthwyo symudiad?​

    Mathau o gymal​

    Mae yna 3 prif math o gymal​

    • Cymalau sefydlog
    • Cymalau cartilagaidd​
    • Cymalau synofaidd​

    Cymalau sefydlog

    Bydd yr esgyrn yn cydgloi fel na cheir unrhyw symudiad​.

    E.e. y penglog.

    Image of skull

    Cymalau cartilagaidd​

    Dyma gymalau sydd yn gallu symud ychydig.​

    • Mae cartilag yn cysylltu’r esgyrn, ac felly mae ychydig o symudiad.​
    • Mae cymalau fel hyn yn yr asgwrn cefn, rhwng y fertebrâu. ​

    Cymalau synofaidd​

    Mae’r rhain yn gallu symud yn rhydd.​

    • Mae gan y cymalau gartilag a chwpan (capsule) o hylif synofaidd ar bennau’r esgyrn. ​​
    • Mae cymalu pelen a soced (e.e. yn y glun a’r ysgwydd) a chymalau colfach (e.e. yn y penelin) yn enghreifftiau o’r mathau hyn o gymalau. ​

    Problemau Iechyd Ysgerbydol​

    Clefyd y cymalau​

  • Ceiff hyn ei alw yn polyarthritis​, sydd yn golygu arthritis neu llid yn y cymalau. ​
  • Mae hyn yn digwydd pan fydd bacteria yn mynd i mewn i gorff anifail ifanc ac yn heintio cymal.​
  • Gall hyn achosi niwed a chwyddo poenus. ​